....,.,.....................,.............
विशेष लेख : गावची पाटीलकी
भाग : ५
जिल्ह्यांमध्ये महाराष्ट्र दिन (१ मे), प्रजासत्ताक दिन (२६ जानेवारी) किंवा स्वातंत्र्य दिन (१५ ऑगस्ट) निमित्त उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या पोलीस पाटलांचा सन्मान केला जातो. उत्कृष्ट सेवा, शिस्त, जनसंपर्क आणि प्रशासनाला दिलेले सहकार्य हे निवडीतील महत्त्वाचे घटक मानले जातात.
पोलीस पाटील हे गावपातळीवरील मानद पद असल्यामुळे नियमित पोलीस दलातील अधिकाऱ्यांप्रमाणे सर्व पदके त्यांना मिळत नाहीत. मात्र उत्कृष्ट कामगिरी, कायदा व सुव्यवस्था राखणे, गुन्हे प्रतिबंध, प्रशासनाला सहकार्य आणि सामाजिक योगदान यासाठी विविध पुरस्कार व सन्मान मिळू शकतात.
मुख्यतः खालील प्रकारचे पुरस्कार पोलीस पाटलांना दिले जातात:
*उत्कृष्ट पोलीस पाटील पुरस्कार
जिल्हा किंवा राज्य स्तरावर उत्कृष्ट कार्य करणाऱ्या पोलीस पाटलांना दिला जातो.
गावातील शांतता, कायदा-सुव्यवस्था आणि प्रशासनाशी समन्वय यांचा विचार केला जातो.
*विशेष उल्लेखनीय सेवा पुरस्कार
दीर्घकाळ उत्कृष्ट आणि समर्पित सेवा दिलेल्या पोलीस पाटलांना हा सन्मान दिला जाऊ शकतो. अलीकडेच एका पोलीस पाटलाला राज्यस्तरीय "विशेष उल्लेखनीय सेवा पुरस्कार" प्रदान करण्यात आल्याची नोंद आहे.
जिल्हाधिकारी / प्रांताधिकारी / तहसीलदार प्रशस्तीपत्र
निवडणूक, आपत्ती व्यवस्थापन, गुन्हे उघडकीस आणणे, सामाजिक सलोखा राखणे यासाठी प्रशस्तीपत्र दिले जाते.
*पोलीस विभागाचे गौरवपत्र
स्थानिक पोलीस स्टेशन किंवा जिल्हा पोलीस अधीक्षकांकडून उत्कृष्ट सहकार्यासाठी सन्मानपत्र दिले जाऊ शकते.
*शासन व सामाजिक संस्थांचे पुरस्कार
तंटामुक्ती, व्यसनमुक्ती, महिला सुरक्षा, ग्रामविकास, सामाजिक कार्य यासाठी विविध संस्था आणि शासन विभागांकडून गौरव केला जाऊ शकतो.
विशेष म्हणजे, पोलीस पाटील हे महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल विभागांतर्गत कार्यरत मानद अधिकारी असल्याने त्यांना नियमित पोलीस दलातील "राष्ट्रपती पोलीस पदक", "पोलीस शौर्य पदक" यांसारखी पदके दिली जात नाहीत; ती प्रामुख्याने पोलीस दलातील अधिकारी व कर्मचाऱ्यांसाठी असतात.
* "उत्कृष्ट पोलीस पाटील पुरस्कार"
हा राज्यस्तरीय एकसमान पुरस्कार नसून जिल्हा प्रशासन, पोलीस विभाग, महसूल विभाग किंवा विविध संस्थांकडून दिल्या जाणाऱ्या गौरवांनुसार निकष बदलू शकतात. मात्र सर्वसाधारणपणे खालील बाबींचा विचार केला जातो:
* उत्कृष्ट पोलीस पाटील पुरस्कारासाठी प्रमुख निकष
कायदा व सुव्यवस्था राखण्यात योगदान
गावातील शांतता व सलोखा कायम ठेवणे.
भांडणे, तंटे, गुन्हे रोखण्यासाठी केलेले प्रयत्न.
गुन्हे प्रतिबंध व माहिती देणे
पोलीसांना वेळेवर व अचूक माहिती पुरविणे.
अवैध धंदे, चोरी, जुगार, दारूबंदी उल्लंघन याबाबत सहकार्य.
महसूल व प्रशासनाशी समन्वय
तहसील, पोलीस स्टेशन व ग्रामपंचायतीशी चांगला समन्वय.
शासनाच्या विविध मोहिमांमध्ये सक्रिय सहभाग.
आपत्ती व्यवस्थापनातील कार्य
पूर, आग, वादळ, अपघात यांसारख्या प्रसंगी तत्पर मदत.
नागरिकांच्या सुरक्षिततेसाठी केलेले विशेष कार्य.
सामाजिक उपक्रमांमधील सहभाग
व्यसनमुक्ती, स्वच्छता, वृक्षारोपण, महिला सुरक्षा, ग्रामसुरक्षा अभियान इत्यादी उपक्रम.
नोंदी व अहवालांची नियमितता
पोलीस पाटील दैनंदिनी, जन्म-मृत्यू माहिती, संशयित हालचाली यांची अचूक नोंद.
प्रशासनाला वेळेवर अहवाल सादर करणे.
निष्पक्ष व चांगली प्रतिमा
कोणत्याही राजकीय पक्षाचा पक्षपात न करणे.
भ्रष्टाचार, गुन्हे किंवा शिस्तभंगाच्या तक्रारी नसणे.
*विशेष उल्लेखनीय कामगिरी
गंभीर गुन्हा उघडकीस आणण्यास मदत.
हरवलेल्या व्यक्तींचा शोध, सामाजिक सलोखा निर्माण करणे किंवा गावासाठी उल्लेखनीय योगदान असावे लागते.
(समाप्त.).
